arbeidstraject werkwaardig

Om een beeld te schetsen van hoe een traject bij WerkWaardig eruit kan zien, onderstaande casus van de begeleiding van een klant die in 2011 werd afgerond.

Werkwijze aanmelding
Klant wordt aangemeld door casemanager van Sociale Zaken Tilburg. WerkWaardig heeft een contract met SoZa, wat inhoudt dat individueel klanten worden begeleid richting betaald werk. Opdrachtgever is de casemanager, die beoordeelt of de klant eventueel past bij WerkWaardig. De klant wordt schriftelijk of per mail aangemeld. Er volgt dan na 1 of 2 weken een intake-gesprek. Casus geeft een beeld van een traject zoals dit vaak bij WerkWaardig wordt gelopen, door klanten die overeenkomen met de klant uit deze casus.

Achtergrond klant
Klant is een alleenstaande man van 44 jaar. Hij heeft lange tijd als boekhouder gewerkt bij een grote organisatie, maar door problemen (scheiding, vastgezeten en in korte tijd vier familieleden verloren) in de privésfeer is zijn leven in negatieve spiraal terechtgekomen. Bij de intake is de klant emotioneel, hij maakt een labiele indruk en heeft een groot aantal lichamelijke klachten.

(uit het activeringsplan)
Zoals vermeld heeft de klant in een korte tijd veel meegemaakt. Hij heeft een echtscheiding achter de rug die hem erg aangrijpt, omdat hij nog een dochtertje heeft bij deze vrouw, waar hij zich verantwoordelijk voor voelt. Zijn vrouw werkt niet echt mee in een omgangsregeling etc. Dan is er het verhaal dat hij aanwezig was in een huis waar een vergelding plaatsvond. De werkelijke daders hebben hem erin geluisd, volgens hemzelf. Hij heeft hiervoor vastgezeten. Dan is het meest recent dat hij vier mensen in korte tijd verloren heeft, waaronder zijn moeder en neefje. Hij heeft dit nog niet verwerkt. Hij schetst het beeld dat hij vroeger een hard iemand was, maar dat hij door deze gebeurtenissen zacht is geworden, gevoelig. Hij komt tijdens de eerste intake ook erg kwetsbaar over. Zijn houding is die van iemand die slachtoffer is van zijn leven, blijft in een negatieve spiraal zitten. Zoekt erg naar contact buiten het circuit waar hij nu inzit. Bijvoorbeeld zijn familie, die alleen maar over de overledenen kunnen praten en wat hun allemaal is aangedaan.

Tijdens de intake worden een aantal zaken bekeken.
Op de eerste plaats of het klikt tussen de klant en de begeleider. Dit is een essentieel onderdeel van de manier van begeleiden bij WerkWaardig. Is er een gevoel van basisvertrouwen? Voelt de klant zich gezien? In de visie van WerkWaardig is dat de basis voor het in beweging krijgen van een klant. 
Op de tweede plaats wordt gekeken of het aanbod van WerkWaardig past bij de vraag van de klant. In dit geval is de problematiek divers.

De specifieke coachingsvraag vanuit de klant; help me uit mijn isolement komen waarin ik ben terechtgekomen door de diverse gebeurtenissen. Ik wil weer tussen de mensen komen en positief in het leven staan. Deze sluit aan bij de opdrachtomschrijving van de casemanager van Sociale Zaken; begeleid de klant in zijn wens om met zichzelf en zijn toekomst aan de slag te gaan. Betaald werk is in eerste instantie nog niet aan de orde.

• een rouwverwerkingstraject door een collega waar WerkWaardig mee samenwerkt.
• aanmelding bij collega, die gespecialiseerd is in hulp in huis en het aanvragen van PGB. Klant geeft namelijk aan dat doordat hij na zijn scheiding alleen is komen te staan, `zijn huishouding en eetpatroon is verwaarloosd. Hij was vroeger 'de man' in huis vanuit een ouderwets rolpatroon; man werkt, vrouw doet het huishouden.
• individueel en groeps-traject vanuit WerkWaardig. Het maken van een profiel dat inzicht geeft in eigen kwaliteiten en belemmeringen in het verder stappen zetten in het leven en evt. werk.
• daarnaast deelname aan dagbestedingsproject Natuurlijk Werken,waardoor hij uit zijn isolement komt en contact heeft met mensen met    een positievere inslag dan zijn familie.

Dit pakket wordt samengevat in een activeringsplan, de kosten worden hierin begroot en naar de casemanager van Sociale Zaken gestuurd. Deze gaat akkoord met het plan.

Na de intake spreekt de klant zijn vertrouwen uit in de begeleiding van WerkWaardig. Hij laat diverse keren zijn kwetsbaarheid zien. De klant wordt zichtbaar geraakt door de positieve benadering van WerkWaardig. De basis voor de begeleiding van een traject van 9 maanden is gelegd.

Een traject bij WerkWaardig bestaat uit drie fases:
De intake fase, waarin de kennismaking plaatsvindt met de klant, evt. contact wordt gelegd andere hulpverleners die onderdeel zijn van het activeringsplan, het plan wordt geschreven en ter goedkeuring voorgelegd aan de casemanager.
Empowermentfase, waarin een profiel wordt gemaakt, dat de klant inzicht geeft in eigen kwaliteiten en belemmeringen om stappen te maken richting werk. Dit gebeurd individueel of in een groep van ongeveer 6 klanten. Mogelijk is er deelname mogelijk aan dagbestedingsproject Natuurlijk Werken. Dit project is onderdeel van WerkWaardig en biedt mensen ritme en structuur in de week. Bovendien helpt de natuur van de locaties van het project mensen bij hun eigen kracht en motivatie te komen.
Bemiddeling naar werk, waarin de stap wordt gezet naar werk. De hoogst haalbare uitstroom. Dit kan betaald werk zijn, maar in sommige gevallen ook vrijwilligerswerk. Klanten worden ondersteund in het maken van een cv, een sollicitatiebrief naar bestaande vacatures, maar ook een open sollicitatiebrief naar gewenste organisaties. Deze ondersteuning kan individueel, maar evt. ook in een kleine groep, waar klanten elkaar advies kunnen geven, maar ook motiveren en ondersteunen. Bemiddeling naar werk is mogelijk door een uitgebreid netwerk dat WerkWaardig in Tilburg en omgeving heeft opgebouwd. Met name in de welzijnssector, maar bijvoorbeeld ook met een groot taxi-bedrijf.

Empowermentfase
Het traject met de klant gaat van start. Hij wordt door de collega begeleid in de rouwverwerking van de mensen die hij in korte tijd heeft verloren. Hij gaat meedoen met het dagbestedingsproject Natuurlijk Werken, 2 dagen per week. Hij werkt in een klein groepje met andere deelnemers van WerkWaardig aan zijn profiel. En tenslotte krijgt hij contact met een andere collega, gespecialiseerd in het aanvragen van PGB en het begeleiden van mensen in de thuissituatie. Tijdens individuele gesprekken, die eens in de 3 weken plaatsvinden geeft de klant melding van hoe het gaat in de verschillende begeleidingen.

Doordat de klant meedoet aan project Natuurlijk Werken, zie ik hem een paar keer per week en na een paar weken zie ik hem ontspannen. Waar hij in eerste instantie druk overkomt, veel praat, vaak zijn verhaal vertelt, komt hij tot rust. Hij vertelt dat hij verbaasd is over de groep mensen waar hij terecht is gekomen bij het project, hoe positief zij zijn in tegenstelling tot zijn familie. De rouwbegeleiding gaat ook goed. Misschien wel te goed, want na een maand vertelt de collega, waar ik zijn traject mee evalueer, dat de klant heeft verteld dat hij verliefd op haar is geworden. Een situatie van positieve overdracht dus. Gelukkig weet deze vrouwelijke collega hier goed mee om te gaan en heeft dit gevoel van de klant geen negatief gevolg voor het traject bij haar. Opvallend is dat hij bij het project Natuurlijk Werken kennis maakt met eten wat hij helemaal niet kent tijdens de lunchen die gezamenlijk worden bereid. Gezond voedsel uit de moestuin die wordt verbouwd. Hij vertelt dat hij nooit ontbijt en pas later op de dag gaat eten. Na zijn scheiding heeft hij zich dus eigenlijk verwaarloosd. Hij pakt dit gegeven op met de collega die hem helpt met de aanvraag van de PGB en gaat met hem thuis koken. Slecht nieuws is dat na 6 weken blijkt dat de PGB-gelden zijn stopgezet en hij pas in januari 2011 weer kans maakt om in aanmerking te komen voor een budget. De collega blijft hem toch regelmatig zien om met hem te koken en structuur aan te brengen in zijn dagelijks leven thuis.

Profiel
Belangrijk onderdeel van de empowermentfase is het maken van een eigen profiel van de klant ten aanzien van zijn mogelijkheden en beperkingen wat betreft toekomstig werk. WerkWaardig heeft als uitgangspunt dat er een balans moet zijn tussen de economische betekenis van werk en de menselijke betekenis van werk. En dat ziet er bij iedere klant weer anders uit. Daar wordt bij stilgestaan in het maken van een profiel. Werk wordt bekeken vanuit 4 menselijke bewustzijnslagen. In verschillende stromingen worden deze genoemd; absoluut bewustzijn, zelfbewustzijn, dagelijks bewustzijn en slaapbewustzijn. WerkWaardig heeft deze als volgt vertaald; DROOM, TALENT, FUNCTIE EN DRAAK.

De droom gaat over het meest ideale plaatje dat de klant kan maken over zijn leven en werk. Als hij helemaal vrij kan wensen hoe zijn leven er over pakweg 10 jaar uitziet. De opdracht luidt dan; maak een concreet beeld van jouw levensdroom. Sommigen maken een verhaal, anderen een collage, een tekening, schilderij, een van mijn klanten maakte zelfs een fantastische videopresentatie.

In de visie van WerkWaardig (vanuit de Pulsar-opleiding aangereikt) heeft ieder mens een uniek talent, dat is te benoemen. Je hebt meerdere kwaliteiten, maar een talent. Je hoofdkwaliteit eigenlijk als hoofdtoon van dat wat je vanuit je essentie aan te bieden hebt aan je omgeving. Ik zelf noem mijn talent 'verbinder'. En natuurlijk zijn er meer mensen met dit talent, maar in combinatie met mijn persoonlijkheid maakt dat mijn talent weer anders is dan anderen. Door diverse vragen te beantwoorden, komen klanten op het spoor van hun talent. In de praktijk blijkt dat veel mensen een grote weerstand hebben tegen het benoemen van hun talent.

Draken steken dan de kop op, overtuigingen die zijn verinnerlijkt van ouders of van de omgeving, die je klein houden. Wie ben ik, dat ik talentvol ben? We gebruiken bij WerkWaardig ook vaak teksten zoals de bekende tekst van Marianne Williamson (....het is ons licht, niet onze duisternis waar we het meeste bang voor zijn....). Het is belangrijk om je weggestopte draken te kennen, omdat ze dan niet onderhuids blokkades blijven opwerken en je geen stap verder komt.

Als we deze informatie hebben verzameld, dan staan we stil bij wat de vorm van werk is die op dat moment klopt en welke stappen er gezet moeten worden om die vorm te bereiken. Dat is de aandachtslaag FUNCTIE.

Zoals gemeld wordt er in het traject met inspirerende teksten gewerkt, maar ook met films die de klanten meekrijgen om thuis te bekijken. Deze films hebben allen passie of talent als thema. As it is in heaven, Bagdad Cafe, The sound of music, diverse films met Robin Williams als hoofdrolspeler, etc. Naast teksten en films is het bezoek aan de Pont museum in Tilburg een onderdeel van het traject. Ook dit als doel om inspiratie om te doen en de klant te stimuleren contact te maken met de eigen essentie, de bron van ieders talent.

In de visie van WerkWaardig wordt je geboren met je talent en is het belangrijk de omstandigheden zo te organiseren dat dit talent gezien wordt en de kans krijgt te gaan werken. Zoals een bloem of plant ook de juiste voedingsbodem nodig heeft om te groeien. Dat beeld wordt ook concreet gebruikt in het project Natuurlijk Werken als onderdeel van WerkWaardig. Je kunt een klant niet dwingen een kant op te groeien, maar je kunt wel helpen de omstandigheden zo neer te zetten dat iemand in zijn eigen tempo gaat groeien richting het leven en werk dat bij iemand past. Vanuit een innerlijke motivatie. Daarbij is niet gezegd dat een duwtje in de rug of confronterend gesprek verboden is, integendeel.

De methodiek van WerkWaardig is voor een groot deel ontwikkeld tijdens de opleiding bij de Pulsar Academie van de Voorde en ook door mijn eigen ervaring en visie op de betekenis van werk voor ieder mens. Daarnaast speelt mijn achtergrond als maatschappelijk werker een belangrijke rol, omdat daarbij de klant wordt gezien als onderdeel van zijn omgeving en de hulpvraag breder kan worden aangepakt dan alleen maar het solliciteren op vacatures. Dit is ook de rede dat de doelgroep van WerkWaardig met name bestaat uit klanten met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt met diverse soorten problematiek.

Door diverse begeleiders ondersteund, begint de klant met vier andere deelnemers aan het maken van zijn profiel. Dit tijdens vier gezamenlijke bijeenkomsten om de 2 weken. De klant maakt een collage van zijn droom, het meest ideale plaatje van zijn leven en werk. Belangrijk aspect in zijn beeld is de relatie met zijn dochtertje, dat nu wordt geblokkeerd door zijn ex. Naast de mensen die hij in korte tijd heeft verloren, zit hier zijn grootste pijn. Dat hij zijn dochtertje niet mag zien door het slechte contact met zijn ex.
In de tweede bijeenkomst staan we stil bij het talent van de klant en we komen op het woord 'ondersteunende helper'. Dat is opvallend voor een man die uit de boekhouding komt en met computers werkt. Mede door deze bijeenkomst, gaat de klant zoeken naar een werkvorm die meer bij hem past dan 5 dagen in de week op kantoor werken. Zijn belangrijkste draak, de overtuiging die hem hindert, is zijn gevoel van slachtofferschap. Zijn overtuiging dat het leven hem van alles aandoet. Een gevoel van minderwaardigheid. Dit was trouwens ook al boven tafel gekomen in de rouwverwerkingsbegeleiding.

Door de positieve benadering, die de klant nu van verschillende kanten ervaart, gaat het steeds beter met hem. Dit is zichtbaar in zijn houding en in wat hij uitstraalt. Hij heeft meer energie, hij krijgt weer zin in het leven. Bovendien komt er een positieve verandering in het contact met zijn ex, zodat hij vaker zijn dochtertje kan zien, die zelfs af en toe een weekend bij hem logeert. Het rouwverwerkingstraject is dan ten einde met als gevolg dat er meer balans is tussen zijn gevoel en verstand. Zo kwetsbaar als hij in het begin was, staat de klant nu steviger in het leven.

Wat alleen nog zorgen baart is zijn gezondheid. Tijdens de gesprekken die ik met hem voer, moet hij veel hoesten en soms zo erg dat hij naar het toilet moet omdat hij uit zijn longen stukjes ophoest. Hij heeft het dan al zelf over een volgende stap richting werk willen zetten, maar dit houdt hem tegen om bijvoorbeeld te solliciteren. Bezoeken bij de huisarts levert niet echt iets op, is het een verwaarloosde longontsteking? Hij gaat in ieder geval een anti-biotica keur doen en een paar weken later meldt hij dat het erge hoesten voorbij is.

Bemiddeling naar werk
De volgende fase breekt dan in het traject aan en dat is bemiddeling naar werk. Opvallend dat deze klant daar in een relatieve korte tijd aan toe is, omdat dit ook niet werd verwacht door Sociale Zaken. Hij gaat meedoen met drie andere klanten van Werkwaardig aan groepsbijeenkomsten om samen op zoek te gaan naar werk. Tijdens deze bijeenkomsten worden diverse mogelijkheden onderzocht; het solliciteren naar bestaande vacatures, open sollicitaties naar geschikte organisaties of het opzetten van een eigen bedrijfje. Sollicitatiebrieven worden gemaakt, cv.'s worden aangepast, over en weer worden adviezen gegeven. De klant kiest voor de optie van het opzetten van een eigen bedrijfje. Gestimuleerd door de collega die gespecialiseerd is in het aanvragen en begeleiden van mensen met een PGB, heeft hij het volgende idee om zijn drie kwaliteiten te combineren. Hij wil graag mensen met een PGB begeleiden in de thuissituatie en daarnaast opdrachten binnen halen als boekhouder en deskundige op het gebied van computers. Het positieve is dat hij al contact heeft met 2 mensen met PGB, die hij zou kunnen begeleiden. Deze hebben een langdurige PGB, dus zijn inkomsten zouden al voor 2 jaar gegarandeerd zijn. Ik vraag aan hem om een overzicht te maken van zijn verwachte inkomsten en uitgaven het komende jaar en om op een rijtje te zetten welke zaken hij nodig heeft om zijn bedrijfje te starten. Het lijstje bestaat uit een laptop, een mobiele telefoon die hij nog niet heeft, een boekhoudkundig programma en wat administatieve spullen. Hij werkt in eerste instantie vanuit zijn thuissituatie, dus hoge vaste lasten heeft hij nog niet.

Conclusie en nazorg
Ongeveer 9 maanden na de start van het traject wordt een driegesprek met de casemanager van de klant gepland, waarbij we de huidige stand van zaken bespreken, het plan van de klant en de volgende stappen hierin. De casemanager verwijst ons door naar een afdeling van Sociale Zaken, die mensen met een eigen bedrijfje begeleid; Startersadvies. Via deze afdeling is ook het budget aan te vragen dat de klant vraag, het gaat om ongeveer 2500 euro. Verder wordt de datum vastgesteld dat de klant uit de uitkering kan. Ik spreek met hem af nog een aantal gesprekken te plannen om de voortgang van zijn bedrijfje te volgen en te begeleiden. Op het moment van dit schrijven, gaat de klant per 1 mei uit de uitkering, begeleid hij de twee mensen via een PGB, die hem daarvoor betalen. De toekenning van het budget is nog niet helemaal rond, of dit wordt betaald vanuit Startersadvies (lening), dan of via de bijzondere bijstand. De casemanager is hierover nog in overleg.

Geconcludeerd mag worden dat hier sprake is van een geslaagd traject, niet zozeer omdat de klant is uitgestroomd naar een betaald werk situatie, maar omdat de klant een werkvorm heeft gevonden waarbij de balans aanwezig is tussen de economische betekenis van werk en de menselijke betekenis van werk. Voor een groot aantal klanten van WerkWaardig is betaald werk in eerste instantie een te grote stap en is hun uiterst haalbare vorm vrijwilligerswerk of een vorm van dagbesteding.

Tom Ribbens, WerkWaardig arbeidstraject
april 2011