arbeidstraject werkwaardig

Een jongen van 19 rent in een vol stadion het veld op en valt een keeper aan. Een nog onbekende dader schiet voor een hotel twee mensen dood. Een splinternieuwe BMW haalt mij op de snelweg met 160 km per uur rechts in.

Ik denk dat ieder mens uiteindelijk op zoek is naar geluk, hoe verwrongen die zoektocht soms ook is. Wij maken beelden en voorstellingen van hoe het is om gelukkig te zijn. Vaak streven we ernaar om in dat plaatje te passen en denken dan dat we gelukkig zijn. Toch gaat dat niet over wat mij, jou nu echt gelukkig maakt. Om daarachter te komen is het noodzakelijk om met je aandacht naar binnen te gaan en jezelf de vraag te stellen; wat maakt mij nu gelukkig?

Afgelopen woensdag hadden we met het project Natuurlijk Werken een kerstbijeenkomst op het Ooievaarsnest, een van de locaties van het project. Onderwerp was ‘geluk’. We stonden hier samen bij stil. Wat maakt jou nu gelukkig? Ik vertelde dat ik gelukkig ben op de momenten dat ik de liefde die er voor mij is kan toelaten. Als ik mezelf aanvaard zoals ik ben, vrede heb met mezelf en hoe mijn leven is. Dat is een heel eenvoudig, maar vervullend gevoel van binnen. Alsof ik gloei, straal.

Het is heel dubbel met geluk. Ik denk dat ieder mens op zoek is naar geluk. Ik denk dat elk streven, elke ambitie, elke motivatie uiteindelijk gericht is op dat doel. Maar als ik stil sta bij mijn eigen gevoel van geluk, voelt dat als iets dat onlosmakelijk verbonden is met mezelf. Alsof  het een erfrecht is, waar ik niet naar hoef te streven, omdat ik het als mens met mijn geboorte al heb meegekregen. Alleen ben ik door allerlei negatieve ervaringen in mijn leven van dat geluk afgescheiden geraakt en ben ik gaan geloven dat ik daar geen recht op heb. Dat ik dat geluk wat me eigenlijk toebehoort, niet waard ben. Dat ik slecht ben. Dat het geluk voor mij niet is weggelegd (wel voor anderen). Of dat ik eerst aan allerlei voorwaarden moet voldoen om dat geluk, die pot van goud, te mogen krijgen. Terwijl ik het geluk eigenlijk gewoon in bezit heb. Ik hoef er niet naar te streven, ik hoef het alleen maar toe te laten, als wezenlijk deel van mezelf. Ik streef naar geluk, ik streef naar gezien en gekend worden en eigenlijk is dat wat ik zo naarstig zoek buiten mezelf al in mezelf aanwezig. Ik ben al gezien, ik ben al gekend, ik ben al geliefd.

Is er dan helemaal niets meer te wensen als je gelukkig bent? Dat geloof ik niet. Ik denk dat het vinden van geluk juist alles te maken heeft met onze verlangens, met mijn liefste wensen. En ik denk dat het belangrijk is om de vervulling van deze wensen, wat je geluk zou kunnen noemen, te bestellen. Dit schreef Paolo Coelho in zijn boek De Alchemist; alles is een. Als je iets wilt, spant het hele universum samen om ervoor te zorgen dat je je droom verwezenlijkt. Maar je moet het wel kenbaar maken. Het geluk komt niet vanzelf naar je toe als je helemaal niets doet (en ondertussen klaagt dat je zo ongelukkig bent). Geluk is een soort gelijkwaardige samenwerking tussen jou en het universum of God of de liefde, zoals je dat ook noemt.

Onderdeel van de kerstbijeenkomst van het project Natuurlijk Werken was dat ieder op een papiertje zijn liefste wens(en) voor 2012 opschreef. We plakten ze allemaal op twee vuurpijlen en schoten deze de lucht in. Onderschat het niet wat de kracht van jouw wens kan doen! Bij het project zijn al heel wat wensen uitgekomen! Een van de deelnemers heeft zijn huidige vriendin gevonden en nog wel aan de andere kant van de aarde in Brazilië. Een aantal mensen werden tegen de verwachting in zwanger! Iemand vond het betaalde werk dat hij wenste. Je kunt wonderen doen met het opschrijven of uitspreken van je verlangens! Het vraagt moed om dit te durven doen, om de stap voorbij de angst te zetten dat je wens misschien niet vervult zou kunnen worden. De angst om daarin gekwetst of pijn gedaan te worden.

Bij deze dus mijn uitnodiging om stil te staan bij wat jou gelukkig maakt in 2012. Wat maakt jou gelukkig in 2012? Welk verlangen zou je vervuld willen zien?  En ben precies, hoe concreter hoe duidelijk voor de grote vervuller van jouw wensen. Schrijf dit op een papiertje en verstop het ergens of schiet het met een vuurpijl af tijdens nieuwjaarsnacht!

Ik schreef eerder dat ik me gelukkig voel als ik de onvoorwaardelijke liefde kan toelaten die er voor me is. Een van de deelnemers aan project Natuurlijk Werken had woensdag een prachtige tekst meegenomen, die hij ooit had gekregen. Als je de smaak van deze liefde en het geluk dat dit geeft, wilt proeven, lees dan deze tekst;

Heeft iemand je wel eens verteld dat je helemaal goed genoeg bent?

Dat je mooi genoeg, lief genoeg, wijs genoeg, sterk en slim genoeg leeft?

Heeft iemand gezien dat je je best doet te roeien met de riemen die je hebt, om te gaan met alles dat het leven je biedt en dat je met alles dat je nu weet en kunt het best mogelijke doet?

Heeft iemand je al eens gezegd dat je wel even pauze mag nemen,
even rusten, even voldaan zijn omdat je voldoende doet om te voldoen?

Fluistert iemand je steun en bemoediging toe zoals: goed zo, toe maar, moet je doen, je mag nee zeggen, kom op, je kan het, volhouden, je moet niks, laat maar los, het is goed, je durft het wel, wat je ook doet, ik sta achter je?

Strijkt er iemand heel zacht langs je wangen als je slaapt en blijft diegene een tijdje glimlachend van bewondering en trots bij je bed naar je kijken?
Zingt iemand slaapliedjes wanneer je niet kunt slapen en kust iemand je wakker als je akelig droomt?

Is er iemand die blij is als je thuiskomt, en die je uitzwaait en
succes wenst als je weggaat?
Is er iemand die het gefluister van je dromen hoort en je aanmoedigt ze achterna te gaan en je bemoedigt wanneer je onderweg obstakels tegenkomt? Is er iemand om je geluk mee te vieren, onbedaarlijk mee te lachen en ook het zwartste zwart van je depressie mee tegemoet te treden?

Zegt iemand dat ieder gevoel dat je ervaart er mag zijn en dat alles ook weer voorbij gaat: dat het na iedere winter ook weer lente wordt?
Houdt er iemand van iedere centimeter van je lijf: van ieder romig vetrolletje en ieder mager plekje, van alles dat heel en stuk en gezond en ziek is?
Is er iemand die vindt dat je mag luieren, soezen, hangen, lanterfanten, lummelen, rotzooien, flierefluiten en rommelen zonder dat ' het iets moet worden' ?

Is er iemand die je toejuicht en zegt dat je : vals mag zingen, gekker dan gek mag doen, rare kleren mag dragen, glitters op mag als het jou uitkomt, je eigen smaak en stijl mag volgen, niet mee hoeft in het gareel, mag gillen en keihard mag lachen, af en toe mag spijbelen, bonbons mag smikkelen, luidruchtig, kleurrijk en ongewoon mag zijn?

Is er iemand die zeker weet dat jouw intuïtie altijd het beste met je voor heeft en dat dit het kompas is waarop je wel vaart?
Is er iemand die blij is dat je bestaat en die je nooit zou willen missen omdat er niemand is zoals jij?

Weet iemand dat je altijd het beste doet dat je (op dat moment) kunt en is er iemand die dat goed genoeg vindt, ook al kan het morgen misschien beter?
Is er iemand bij wie je tegelijk thuis bent en op avontuur, iemand op wie je kunt bouwen zonder gevangen te zijn?

Is er iemand die teder fluistert dat je net zo perfect bent als een musje, een sneeuwvlok, een regendruppel in de lente, een kusje van een kind?

Is er iemand die echt van je houdt?

Ik wens nu dat jij diegene bent.
Ik wens je de ont-dekking: je was het zelf op wie je wachtte!!

Ik wens je veel moed, liefde, hoop en vertrouwen op de zoektocht naar jouw geluk in 2012!

Het gaat er in dit traject niet over aan het werken moeten van Sociale Zaken of het UWV. Hier gaat het er om wat de deelnemer echt wil met zijn toekomstige werk en dat in relatie te brengen met wie hij als persoon is.

De meeste deelnemers hebben nog niet helder voor ogen wat ze echt willen en wie ze als persoon precies zijn. Om dat te ontdekken is er het project ‘Natuurlijk Werken’. De deelnemers van dit project leren hier zichzelf kennen, door veel in de natuur en op een creatieve manier bezig te zijn. De natuur geeft hen inspiratie, rust en helpt hen om hun kwaliteiten te ontdekken.

Het project zelf kent veel structuur en een vast dagritme, dat is belangrijk voor het ontwikkelen van werknemersvaardigheden zoals op tijd komen. Daarnaast wordt er samen gekookt en gegeten. Het samen nuttige van een voedzame maaltijd schept en band en heeft een licht therapeutische werking.

Naast het werken in de tuin worden er ook kringgesprekken gehouden waarin op therapeutische wijze wordt gewerkt. Daarin wordt gewerkt aan zelfkennis, houding en zelf opgestelde doelen. Daarnaast zijn er ook nog persoonlijke begeleidingsgesprekken waarin de hoofdvraag is: “Wat is er nodig voor groei?” Er worden doelen gesteld en geconcretiseerd, door middel van opdrachten wordt hier aan gewerkt.

Opvallend is de sfeer die rond dit traject hangt. De deelnemers komen in een veilige en fijne sfeer terecht waar ruimte is om te groeien. Het werken in de natuur heeft de magische combinatie van de energie van de buitenlucht, het lekker met de handen bezig zijn en de vrijheid om te communiceren, te leren en te groeien.

De deelnemers zijn stuk voor stuk boeiende mensen met een eigen persoonlijkheid. Uit de gesprekken die ik met hen gevoerd heb, is duidelijk geworden hoezeer zij dit traject waarderen. Uit hun verhalen komt duidelijk naar voren dat ze flink aan zichzelf gewerkt hebben en vooral veel zelfkennis opdoen.

Mensen zijn niet anders dan planten; om te groeien hebben ze voeding nodig, niet te veel en niet te weinig. Om te ontdekken wat en hoeveel ze precies nodig hebben, moet je goed waarnemen en op onderzoek uit gaan. De uitkomst daarvan geeft veel inzichten en dan kun je aan de slag gaan, met als eindresultaat schitterende bloemen en planten.

Tot slot wil ik Tom graag bedanken dat ik een kijkje in zijn tuin met mensen heb mogen nemen en de deelnemers voor hun openhartigheid om hun verhaal met mij te delen. Het was een leerzame ervaring om getuige te mogen zijn van dit prachtige project.

Krista

Gisteren gaf Bob Caarels, een van de grondleggers van de Hall of Fame, een rondleiding in de huidige locatie van dit jongerencentrum in de Ceciliastraat. Nog voor even, want dit jaar gaat heel het gebeuren verhuizen naar een nieuwe plek in de Spoorzone. Wat hij vertelde gaf een prachtig beeld van wat er gebeurt als je (jonge) mensen de ruimte geeft om vanuit hun eigen motivatie en creativiteit werk vorm te geven. De Hall of Fame is ontstaan vanuit een aantal groepjes jongeren die een plek zochten om hun dance-, skate- en muziekactiviteiten vorm te geven. Samen bundelden ze hun krachten en vonden na een paar tijdelijke tussenstops de huidige locatie; de voormalige Vormenfabriek. Op deze plek vonden de jongeren een vruchtbare bodem om te groeien en tijdens de rondleiding kregen we een beeld van wat er dan ontstaat. Een samenwerking tussen een groot aantal jongeren, waarbij er voor iedere jongere op zijn of haar niveau een insteek is. Daar bedoel ik mee dat er een aantal jongeren na verloop van jaren dusdanig is doorgegroeid dat ze in hun tak van sport (muziek, skate, ontwerpen) zijn doorgedrongen tot de top van Nederland en zelfs daarbuiten. Daarnaast zijn er initiatieven zoals het skatepark uitgegroeid tot een begrip in Tilburg, waar vele kinderen in de middag hun passie uitvoeren. Jongeren die vroeger leerling waren, worden nu leraar en geven hun deskundigheid door aan de volgende generatie. Er ontstaan kleine bedrijfjes van een aantal jonge kunstenaars, die in staat zijn om in een eigen inkomen te voorzien. Maar ook is er een plek voor een jonge kunstenaar, die psychotisch is, maar wel op een Van Gogh-achtige manier prachtige, kleurrijke schilderijen maakt. De Hall of Fame wordt gedragen door 8 jongeren, die inmiddels wat ouder zijn geworden, en samen een team vormen en op hun beurt zo'n 50 vrijwilligers aansturen. De Hall of Fame trekt duizenden bezoekers per jaar. Sinds kort organiseert deze organisatie in samenwerking met WerkWaardig leerwerk-trajecten voor jongeren die buiten het reguliere circuit vallen en voor wie de Hall of Fame de ideale plek is om op de eerste plaats zichzelf te kunnen zijn en van daaruit door te groeien naar een verdere invulling van hun werk in de Tilburgse samenleving. Is de Hall of Fame alleen maar een positief verhaal? Nee, de buurt klaagt al jaren over geluidsoverlast, wat de reden is dat ze nu moeten gaan verhuizen. Het duidelijk grenzen aangeven aan elkaar en elkaar houden aan gemaakte afspraken blijkt een steeds terugkerende uitdaging. Het is een georganiseerde chaos, die als basis heeft de creativiteit die in ieder mens zit en die de verschillende vormen kan aannemen die zichtbaar is in wat de Hall of Fame nu is.

Voor mij is de Hall of Fame een voorbeeld van wat er gebeurd als je mensen, jongeren de ruimte geeft om vanuit vertrouwen te groeien. Als creativiteit een onderdeel mag zijn van het werk dat je doet. Als jonge mensen een plek hebben waar ze mogen ontdekken wat hun talent en kwaliteiten zijn, maar waar ze ook keihard tegen de lamp mogen lopen en leren van hun fouten. Het blijkt dan dat er van nature in iedere mens de drive, de passie aanwezig is om te werken. Er is plek voor iemand die naar boven afwijkt van het gemiddelde en er is plek voor iemand die naar beneden afwijkt van het gemiddelde. Geld staat niet centraal bij de Hall of Fame, geld is niet de drijfveer, maar geld is het gevolg van de vorm die op een creatieve manier wordt ontwikkeld.

En op het moment dat ik dit opschrijf, voel ik het oordeel van de maatschappij. Een oordeel dat ik inmiddels ook in mezelf heb als een stemmetje op de achtergrond. Want op het moment dat geld om de hoek komt kijken, komt het controle en beheersingsmechanisme mee. Het is een reguliere manier van werken, die de meeste mensen kennen. Een manier van werken, waarbij creativiteit helemaal geen hoofdrol speelt. Hoogstens een gecontroleerde rol in de marge. Een manier van werken die mensen aan het werk zet in een fabriek, waar aan de lopende band wordt gewerkt. Die in feite dat wat boven het gemiddelde en onder het gemiddelde afwijkt, afsnijdt en buiten de deur houdt. Want dat wat afwijkt past niet in een model en is niet te sturen en te beheersen. Het is een manier van werken die grijze muizen, zesjes aflevert. Geld wordt de reden waarom iemand werkt, de impuls van buitenaf, in plaats van dat geld een gevolg is van een creatieve manier van werken en een impuls van binnenuit.

Als ik dan de vraag stel; welke vorm van werken heeft nu de toekomst? Dan weet eigenlijk iedereen het antwoord, want de term 'georganiseerde chaos' daar worden dure boeken over geschreven door hooggeleerde heren en een enkele dame. Dure conferenties worden hierover georganiseerd, terwijl de Hall of Fame het gewoon doet. Het voert een principe van werken uit, dat ieder mens van nature bezit, maar waar velen van ons het contact mee is verloren. Het vraagt lef en moed om dit soort initiatieven als de Hall of Fame te faciliteren, mogelijk te maken. Dat zou zo maar in iedere buurt, in iedere wijk kunnen. Een creatieve broedplaats, die er telkens weer anders uitziet, omdat ieder mens weer anders is. Wie durft hier voor te kiezen? Het zou mooi zijn als juist in deze tijd van bezuinigingen de noodzaak aanwezig is om de keuze voor het creatieve model te maken in plaats van het beheersingsmodel! Omdat het niet geld centraal zet, maar de mens en zijn potentie om op een creatieve manier te werken.

Een tijdje terug gaven Gebi en ik een workshop bij het Huis van de Wereld in Tilburg. Daar was het vrijwilligersdag voor de mensen die bij het MST werken, een soort van baanlozencentrum met een open inloop en allerlei cursussen die worden georganiseerd voor mensen met een uitkering. Het thema die dag was aan de hand van een tekst van Leonard Cohen; ...there’s a crack in everything, that’s how the light gets in. Deze tekst is een van de basisprincipes van WerkWaardig. Ik begon dan ook met het voorlezen van een tekst van Anselm Grün, die hetzelfde principe uitdrukt.

De omvorming van mijn wonden tot parels betekent voor mij op de eerste plaats dat ik mijn wonden als iets kostbaars beschouw. Daar waar ik gewond ben, ben ik ook gevoelig voor mijn medemensen. Ik begrijp ze beter. En waar ik gewond ben, raak ik mijn eigen hart, mijn eigenlijke wezen. Ik geef de illusie op dat ik volkomen gezond en sterk en volmaakt ben. Ik realiseer me mijn gebrokenheid. Dat houdt me vitaal en maakt me menselijker, barmhartiger en milder. Daar waar ik gewond ben, ligt ook mijn schat. Daar kom ik in aanraking met mijn eigenlijke zelf en met mijn roeping. Daar ontdek ik mijn capaciteiten. Alleen de gewonde dokter is in staat te genezen. Dat wisten de Grieken al.

Het is het ongelooflijke principe dat juist in de breuk, de crisis, daar waar het pijn doet en je pijn is aangedaan, dat daar je schat ligt. Jouw talent en dat wat je vanuit jouw liefde te bieden hebt. Met andere woorden, wil je op het spoor van je eigen, individuele talent komen, dan zul je moeten durven kijken naar waar je gewond bent, dat deel waar je worstelt. Daar zit je deskundigheid. Onze Tilburgse vertaling als titel voor de workshop; van hebbe een crack naar benne een crack. Het is de dubbele betekenis van het woord crack, dat in Belgie bijvoorbeeld vaak wordt gebruikt voor iemand die uitblinkt in een bepaalde tak van sport of vakgebied.

Onze workshop ging over dat de barst in je persoonlijkheid het licht doet schijnen op je essentie, op wie je werkelijk bent. Dus ook op je verlangen en op je droom; op hoe jouw leven eruit zou zien als jij het helemaal mocht zeggen. Het ideale beeld van jouw leven.  Eerst maakten we een verlanglijstje van alles dat je aan het leven zou willen vragen, verlangen etc. Dan vanuit dat lijstje gingen we aan de slag met een collage van ieders ideale beeld, wensdroom. Daarna vertelde ieder wat hij had gemaakt. Dit leverde werkelijk prachtige, unieke verhalen op. Waarbij zo zichtbaar werd dat ieder op zijn eigen manier worstelt met het leven, maar juist vanuit die worsteling, die crack, iets prachtigs heeft de bieden vanuit het hart. De volmaakte onvolmaaktheid. Dat zit in dat principe. Onder de deelnemers was een jonge man van 31, zo prachtig dienstbaar. Een vrouw van middelbare leeftijd uit Suriname met de pijn dat ze niet dichtbij haar kinderen was. Een oude zuster van 78, die zo duidelijk maakte in haar collage en haar verhaal dat hoe ouder je wordt je het steeds minder nodig hebt om jouw droom neer te zetten in de materie, maar dat je deze droom wordt. Alle kwaliteiten die in je droom aanwezig zijn, ben je dan. Deze vrouw had een plaatje uitgeknipt van iemand die met zonsondergang in een grote zee lag. Ze had zelf in Brazilie gewerkt en had bij Rio de Janeiro ook zo in de zee gelegen. Ze had er de woorden bijgeplakt; oneindigheid en ontspannen. Precies wat ze uitstraalde. Ze was haar droom geworden.

Een aantal jaren hebben mijn vrouw Gebi en ik onze kinderen thuisonderwijs gegeven. Ik weet nog goed het moment dat we daarvoor kozen. Het was alsof ik mezelf iets teruggaf, wat ik in het beeld dat ik heb van onderwijs had verloren. Namelijk het vermogen, de kwaliteit om mijn kinderen wat te leren. Om iets van mijn eigen kennis en wijsheid door te geven aan mijn kinderen. Ook als het gaat om het leren lezen en rekenen, kennis over de aarde en de geschiedenis daarvan. Onderwijs was geen deelgebied meer, maar gebeurde 24 uur per dag bijna. Ook al besloten we later om te kiezen voor schoolonderwijs, ik kijk met veel plezier terug naar die jaren van thuisonderwijs. En nog steeds besteed ik mijn kinderen niet uit aan de school waar ze nu naartoe gaan, als ouders gaan we nog steeds door met het doorgeven van kennis en vullen we het schoolonderwijs aan.
Ik denk dat wij collectief heel veel van onze eigen vermogens, onze eigen kwaliteiten hebben losgelaten. Dit is inherent aan het systeem waarin we zitten en de economische vorm die daarbij past. Als je daarbij stilstaat is dat schokkend, omdat we door deze vermogens en kwaliteiten los te laten, ook de verbinding met onszelf en met de aarde hebben losgelaten. Ik zal ze op een rijtje zetten.
Het onderwijs heb ik als voorbeeld gebruikt. Het vermogen en de kwaliteit om ons eigen voedsel te verbouwen en te koken. Wie wel eens in de Verenigde Staten is geweest, kent het voorbeeld, mensen eten bijna altijd buiten de deur, inclusief het ontbijt. Dan gaat het trouwens wel over de mensen die het kunnen betalen, bijna 50 miljoen mensen leven in de VS in armoede. Dan het vermogen om jezelf te genezen, ook dat hebben we uitbesteed aan de meestal reguliere geneeskunde. De pillenindustrie, de farmaceutische industrie is de grootste die er is. Schoonmaken is ook een goed voorbeeld, wie maar even genoeg geld verdient haalt een schoonmaakster in huis.
Dit zijn wat mij betreft de belangrijkste voorbeelden van werkgebieden die we als individu hebben losgelaten, terwijl juist deze gebieden ons helpen om ons te verbinden met onszelf en de aarde. Het is niet toevallig dat juist deze werkgebieden vaak worden onderbetaald en onder druk staan; onderwijs, schoonmaakwerk is het laagst betaalde werk dat er is, verzorging en verpleging is keihard werken met een lage beloning en het aantal boeren dat de afgelopen jaren is moeten stoppen met het eigen bedrijf is groot.
Het is een mechanisme dat hoort bij ons systeem. Op het moment dat je er geld voor hebt, stop je juist met het werk dat eigenlijk goed is voor jezelf in die zin dat het je verbind met jezelf en de aarde. Die elementaire, deskundigheid wordt uitbesteed aan deskundigen buiten jezelf en je betaalt daarvoor. En jij blijft met een gat achter in jezelf, het gat van de afgescheidenheid van je eigen vermogens als mens die je net hebt uitbesteed. Die onvrede, om nog een stapje te zetten wordt dan weer verleid door allerlei andere industrieën die ons systeem kent (amusement, consumeren, vakantie etc. etc.). Het mag duidelijk zijn dat dit gat zich niet laat vullen door surrogaat, dat het er op aan komt om deze vermogens die we hebben losgelaten weer terug te nemen, deze onszelf weer toe te eigenen. Dat dit een mooie ervaring is, mag duidelijk zijn uit mijn eigen ervaring van het thuisonderwijs. Dat we daarna kozen voor schoolonderwijs wil zeggen dat ik niet pleit om alle deskundigheid buiten onszelf los te laten, maar wel dat we mogen zoeken naar een nieuwe balans tussen onze eigen basiskwaliteiten als mens en dat wat we als aanvulling buiten onszelf toevoegen.